Gore-Tex lijkt soms wel magie: een jas die je kurkdroog houdt in een stortbui, maar waarin je je niet kapot zweet als je actief bezig bent.
Het geheim achter deze dubbele werking is geen magie, maar slimme wetenschap. Het draait allemaal om een zeer dun vliesje met microscopisch kleine gaatjes: het membraan.
Hier is een stap-voor-stap uitleg van hoe Gore-Tex werkt.
Inhoudsopgave
1. Het Hart: Het Membraan
De kern van elk Gore-Tex product is een flinterdun membraan van een materiaal dat ePTFE heet (geëxpandeerd polytetrafluorethyleen). In de volksmond kennen we dit materiaal als Teflon, maar dan uitgerekt.
Door dit materiaal uit te rekken, ontstaat er een structuur die lijkt op een spinnenweb. Het zit vol met ongelooflijk kleine gaatjes (poriën). Om precies te zijn: er zitten ongeveer 1,4 miljard poriën per vierkante centimeter.
De grootte van deze poriën is de sleutel tot de werking.
2. Waarom het Waterdicht is (Regen komt er niet in)
Het principe van waterdichtheid is simpel: de gaatjes in het membraan zijn te klein voor water in vloeibare vorm.
- Een gemiddelde regendruppel is ongeveer 20.000 keer groter dan een porie in het Gore-Tex membraan.
- Je kunt dit vergelijken met proberen een basketbal door de mazen van een tennisnet te duwen; dat past simpelweg niet.
Zelfs onder hoge druk (zoals wind die regen tegen je jas blaast, of de riemen van je rugzak die op je schouders drukken) kan het vloeibare water niet door deze minuscule gaatjes dringen.
3. Waarom het Ademend is (Zweet kan er wel uit)
Als je actief bent, ga je zweten. Als dat zweet op je huid blijft liggen, koel je snel af zodra je stopt met bewegen. Een goede jas moet dat zweet dus naar buiten laten.
- Zweet dat verdampt op je huid wordt waterdamp (een gas).
- Een molecuul waterdamp is ongeveer 700 keer kleiner dan een porie in het membraan.
- Om de eerdere vergelijking te gebruiken: waar de basketbal (regendruppel) niet door het net past, vliegen knikkers (waterdamp) er met gemak doorheen.
Hoe gaat het zweet naar buiten?
Dit werkt via natuurkunde (diffusie). Binnen in je jas, vlakbij je warme lichaam, is de temperatuur en de luchtvochtigheid hoger dan in de lucht buiten je jas. De natuur wil dit evenwicht herstellen: de warme, vochtige damp beweegt zich automatisch van de binnenkant (hoge concentratie) door het membraan naar de buitenkant (lage concentratie).
4. De Constructie: Het “Laminaat”
Het Gore-Tex membraan zelf is ontzettend dun en kwetsbaar (denk aan huishoudfolie). Je kunt er geen jas van maken door alleen dat vliesje te gebruiken.
Daarom wordt het membraan altijd “gesandwiched” tussen andere lagen stof. Dit noem je een laminaat:
- De buitenstof: Een stevige, slijtvaste laag (bijvoorbeeld nylon of polyester) die de jas beschermt tegen scheuren en slijtage.
- Het Gore-Tex membraan: Het vliesje dat in het midden zit geplakt.
- De binnenvoering: Een laag die het membraan beschermt tegen je lichaamsvetten en zorgt voor draagcomfort.
Een belangrijke extra: De DWR-laag
Er is nog één cruciaal onderdeel dat vaak verward wordt met Gore-Tex zelf. De buitenste stoflaag van de jas is behandeld met een DWR-coating (Durable Water Repellent).
- Wat het doet: DWR zorgt ervoor dat waterdruppels op de buitenkant van je jas parelen en eraf rollen.
- Waarom het nodig is: Als de buitenstof verzadigd raakt met water (het wordt een zompige lap stof), dan is de jas nog steeds waterdicht (het membraan eronder werkt nog), maar het ademend vermogen stopt. De waterdamp kan dan niet meer weg door de natte buitenlaag. Je voelt je dan klam van binnenuit.
Let op: Deze DWR-laag slijt door gebruik en wassen. Daarom moet je een Gore-Tex jas af en toe opnieuw impregneren (of strijken/in de droger doen) om de DWR-laag te heractiveren.
Is er ook een nadeel aan Gore-Tex?
Jarenlang had al die onverwoestbare waterdichte kleding een onzichtbare schaduwzijde: PFAS. De chemische verbindingen die ervoor zorgen dat water en vuil zo mooi van je jas afrollen, behoren vaak tot de zogeheten ‘forever chemicals’. Deze stoffen breken nauwelijks af in de natuur en kunnen zich ophopen in water en bodem.
Omdat de klassieke Gore-Tex (ePTFE) van oorsprong fluor bevat, lag het materiaal onder een vergrootglas. Het goede nieuws is dat de techniek inmiddels is geëvolueerd. Het merk is bezig met een grote overstap naar een compleet nieuw soort membraan: ePE (geëxpandeerd Polyethyleen).
Dit nieuwe materiaal is lichter, dunner en net zo waterdicht, maar volledig vrij van schadelijke fluorkoolstoffen. Als je nu een nieuwe jas koopt, zie je daarom steeds vaker het label ‘PFC-vrij’ of ‘PFAS-vrij’ staan. Zo blijf je droog zonder dat de natuur daar nat voor gaat.