Je kunt de radio tegenwoordig bijna niet aanzetten zonder het te horen: die kenmerkende, soms ietwat robotachtige stemgeluiden in pop- en hiphopnummers. Van Cher tot T-Pain en van Travis Scott tot de meeste Nederlandse rappers: Autotune is niet meer weg te denken uit de muziekindustrie.

Maar is het alleen een manier om vals zingen te maskeren, of zit er meer achter? In dit artikel leggen we uit hoe deze software je stem vervormt, wat wiskunde daarmee te maken heeft en waarom zelfs de beste zangers ter wereld het stiekem gebruiken.

Wat is Autotune precies?

In de basis is Autotune een stuk software (een plugin) voor geluidsbewerking. Je kunt het zien als “Photoshop voor audio”. Waar je met Photoshop een puistje wegwerkt op een foto, werk je met Autotune een onzuivere noot weg in een zangopname.

Het doel van de software is het corrigeren van de toonhoogte (pitch). Als een zanger net iets te hoog of te laag zingt, trekt het programma de noot recht naar de dichtstbijzijnde zuivere toon.

Hoe werkt de techniek?

Het proces gebeurt razendsnel en bestaat uit drie stappen. Om het simpel te houden, kunnen we het vergelijken met schrijven op gelinieerd papier.

• 1. Analyse (Luisteren): De software analyseert het inkomende geluid. Het meet de frequentie van de stem en bepaalt welke toonhoogte er op dat moment gezongen wordt.
• 2. Het Raster (De lijntjes): Vooraf stelt de producer een toonsoort in (bijvoorbeeld C-mineur). Dit vormt een onzichtbaar raster van “toegestane noten”. Zing je een noot die niet in dit raster past? Dan ziet de software dit als een foutje.
• 3. Correctie (Rechttrekken): De software pakt de valse noot en schuift deze digitaal naar de dichtstbijzijnde “goede” lijn op het raster.

Het geheim van de ‘Robotstem’: Retune Speed

Nu vraag je je misschien af: “Als het alleen corrigeert, waarom klinken sommige artiesten dan als robots?” Dat heeft alles te maken met één specifieke instelling: de “Retune Speed” (corrigeersnelheid).

Langzame correctie (Natuurlijk)
Als een mens van de ene naar de andere noot zingt, gaat dit geleidelijk. We glijden als het ware een beetje tussen de tonen door. Als de Retune Speed traag staat ingesteld, respecteert de software deze natuurlijke overgang. Het klinkt dan alsof de zanger gewoon heel zuiver zingt. Bijna elke moderne popster (van Adele tot Beyoncé) gebruikt dit in zekere mate voor een perfecte studio-opname.

Snelle correctie (Het T-Pain effect)
Zet je de Retune Speed op ‘0’ (zo snel mogelijk)? Dan slaat de software de natuurlijke overgang over. Zodra de stem ook maar iets afwijkt, wordt deze direct en abrupt naar de juiste noot geforceerd. Hierdoor verdwijnt de menselijke nuance en krijg je dat trap-achtige, verspringende geluid dat we kennen van Cher’s hit ‘Believe’ of artiesten als Travis Scott.

Oorsprong: Van olieboringen naar hitlijsten

Het meest verrassende aan Autotune is misschien wel de herkomst. Het is namelijk niet uitgevonden door een muzikant, maar door een ingenieur in de olie-industrie.

Dr. Andy Hildebrand werkte voor Exxon en ontwikkelde complexe wiskundige formules om geluidsgolven de grond in te sturen. Aan de hand van de weerkaatsing (reflectie) kon hij bepalen waar olie zat. Tijdens een etentje grapte iemand of hij die formules niet kon gebruiken om vals zingen te corrigeren. Hildebrand realiseerde zich dat de wiskunde achter het analyseren van aardlagen exact hetzelfde was als het analyseren van toonhoogtes. In 1997 lanceerde hij Antares Auto-Tune, en de rest is geschiedenis.

Live gebruik

Tegenwoordig wordt Autotune niet alleen in de studio gebruikt, maar ook live op het podium. Hiervoor wordt speciale hardware of snelle computersoftware gebruikt die bijna geen vertraging (latency) heeft. De zanger zingt in de microfoon, het signaal wordt in milliseconden gecorrigeerd en komt ‘zuiver’ (of vervormd, als dat de stijl is) uit de speakers.

Kortom: Autotune is een krachtig stukje wiskunde dat dient als vangnet voor getalenteerde zangers, maar ook gebruikt kan worden als creatief instrument om een volledig nieuwe sound te creëren.