Een deurklink werkt via een vierkante stift die dwars door de deur en het slot loopt. Druk je de klink omlaag, dan draait die stift een onderdeel in het slot, dat de schuine dagschoot naar binnen trekt, zodat de deur opengaat. Laat je de klink los, dan duwt een veer de klink en de schoot terug in hun oorspronkelijke stand.
Inhoudsopgave
De onderdelen van een deurklink
Wat je in je hand hebt is maar een klein deel van het geheel. Een complete deurklink, in vaktaal ook wel een deurkruk, bestaat uit een paar samenwerkende onderdelen.
De kruk is het handvat aan beide kanten van de deur. De krukstift, ook wel verbindingsstift genoemd, is de vierkante staaf die de twee krukken met elkaar verbindt. Bij binnendeuren is die stift meestal 8 millimeter dik. Om de kruk zit een rozet of een schild: een ronde of rechthoekige plaat die het gat in de deur afdekt en de kruk steun geeft. In de deur zelf zit het slot, met daarin de krukvalnoot, het vierkante gat waar de stift doorheen gaat, en de dagschoot, het schuine pennetje dat de deur dichthoudt.
Wie zelf een klink wil vervangen of de deur een nieuwe uitstraling wil geven, ziet bij leveranciers als binnendeur deurklinken van deurklink.nl hoeveel variatie er in die onderdelen zit, van vorm en materiaal tot kleur.
Wat er gebeurt als je de klink indrukt
Het principe is een eenvoudige hefboom. Je drukt de kruk omlaag, waardoor de vierkante stift een kwartslag draait. Omdat de stift vierkant is, draait de krukvalnoot in het slot mee. Die noot zit gekoppeld aan de dagschoot en trekt hem naar binnen. De schoot verdwijnt in het slot en de deur kan open.
Laat je de klink los, dan doet een veer het werk terug. Die zit in het slot, in de kruk of in allebei, en zet de klink weer horizontaal en de dagschoot weer naar buiten. Zo valt de deur bij het sluiten vanzelf in het slot: de schuine kant van de schoot glijdt langs de sluitplaat in de deurpost, wordt even ingedrukt en springt daarna in de uitsparing.
Hangt een klink slap omlaag of komt hij niet meer goed terug, dan is meestal die veer versleten. Bij veel moderne krukken zit een eigen veer in het rozet, die het slot ontlast en de klink strak houdt.
Rozet of schild
Bij binnendeuren kom je twee hoofdvormen tegen. Bij een kruk op rozet zit de klink op een kleine ronde of vierkante plaat, en eventueel een losse rozet voor het sleutelgat eronder. Dat oogt modern en strak. Bij een kruk op schild zit alles op één langwerpige plaat, met het sleutel- of cilindergat erin. Dat geeft een klassiekere uitstraling en dekt oude gaten of beschadigingen in de deur goed af.
Sleutelgat, cilinder of vrij en bezet
Niet elke binnendeur hoeft op slot. Daarom zijn er verschillende sloten, en de kruk moet daarbij passen.
Een loopslot heeft alleen een dagschoot en geen sleutel. Dat zie je vaak bij gangdeuren en woonkamers. Een slot met sleutelgat heeft een extra nachtschoot die je met een eenvoudige baardsleutel bedient, handig voor bijvoorbeeld een werkkamer. Een cilinderslot gebruikt een cilinder met profielsleutel en wordt gebruikt waar meer beveiliging nodig is. Voor de wc en badkamer is er een slot met vrij en bezet: je draait aan een knopje aan de binnenkant, en aan de buitenkant zie je rood of wit. In noodgevallen kun je dat slot meestal van buitenaf met een muntstuk of schroevendraaier openen.
De maten die ertoe doen
Bij het vervangen van een klink zijn een paar maten belangrijk. De doornmaat is de afstand van de voorkant van het slot tot het midden van het krukgat. Bij binnendeuren is die standaard 50 millimeter. Het krukgat zit doorgaans op 1050 millimeter vanaf de onderkant van de deur.
Heeft je deur ook een sleutel- of cilindergat, dan telt de PC-maat. Dat is de afstand van het midden van het krukgat tot het midden van het sleutel- of cilindergat. Bij schilden zie je vooral 55 en 72 millimeter. Een schild met de verkeerde PC-maat sluit niet aan op de gaten in je deur, dus meet dit altijd na voordat je iets nieuws koopt.
Een deurklink vervangen
Alleen de krukken vervangen is meestal een klus van een paar minuten. Draai met een inbussleutel het stelboutje in de kruk los en trek de krukken van de stift. Haal het rozet of schild weg. Steek daarna de stift door het slot, zodat hij aan beide kanten even ver uitsteekt, en schuif de nieuwe krukken erop.
Rozetten worden vaak vastgezet met patentbouten, die door gaten in het slot lopen en de rozetten aan beide kanten tegen elkaar trekken. Heeft je slot die patentgaten niet, dan past een kruk met zo’n rozet er niet zonder meer op en heb je een ander slot nodig. Controleer dat dus vooraf. Zet de krukken ten slotte vast met de stelbout en controleer of de klink vanzelf horizontaal terugkomt.
Alles in één keer: deurbeslagsets
Vervang je de klinken in een heel huis, dan is een complete set het handigst. Zo’n set bevat meestal de krukken, de rozetten of schilden en de bijbehorende stift en bevestiging, allemaal in dezelfde stijl. Dat zorgt ervoor dat alle deuren bij elkaar passen. Bij een selectie aan deurklink sets kun je per deur kiezen voor de juiste uitvoering, zoals een set met loopslot voor de gang en een set met vrij en bezet voor de wc, terwijl de looks gelijk blijven.
Waar je op let bij het kiezen
Kijk eerst naar wat er al in de deur zit: het type slot, de doornmaat en, bij een schild, de PC-maat. Kies daarna het materiaal. RVS is sterk en onderhoudsarm, aluminium is licht en betaalbaar, en messing of zwart gecoat metaal geeft een meer uitgesproken uitstraling. Pak de klink als het kan ook even vast. Je gebruikt hem elke dag, dus hoe hij in de hand ligt maakt meer uit dan je zou denken.