Je staat in het gangpad van de drogist en er staan zes flesjes naast elkaar. Op de een staat waterbasis, op de ander siliconenbasis, en de prijzen verschillen een factor drie. Op de verpakking staat verder vooral marketing.

Het verschil is groter dan het lijkt, en het gaat niet alleen om hoe lang het glijdt. Er is één combinatie die je beter kunt vermijden omdat je er een duur speeltje mee kunt slopen, en er staat een ingrediënt in veel goedkope flesjes waar niet iedereen goed op reageert. In dit artikel leggen we uit wat er in beide zit, hoe ze werken en wanneer je welke kiest.

Het verschil in één zin

Glijmiddel op waterbasis trekt in je huid en verdampt. Glijmiddel op siliconenbasis doet geen van beide en blijft als een dun laagje aan de oppervlakte liggen.

Daar komt vrijwel elk praktisch verschil uit voort: hoe lang het werkt, of het in bad blijft zitten, hoe makkelijk het eraf gaat en waar je het wel en niet op mag gebruiken.

Hoe glijmiddel op waterbasis werkt

De basis is precies wat de naam zegt: water, met daarin een verdikkingsmiddel dat er textuur aan geeft. Meestal is dat een cellulose-achtige stof, soms in combinatie met glycerine of propyleenglycol om het gladder te maken en uitdroging te vertragen. Verder zitten er conserveermiddelen in, want water zonder conservering wordt binnen een week een bacteriekweek.

Het glijden ontstaat doordat die verdikte waterlaag tussen twee oppervlakken zit en wrijving opvangt. Zodra het water begint te verdampen of door je huid wordt opgenomen, blijft er een steeds dikkere, plakkerigere rest achter en verdwijnt het effect.

Dat is meteen het bekendste nadeel. Na een tijdje wordt het stroperig in plaats van glad. De oplossing is simpeler dan bijsmeren: een klein beetje water of speeksel maakt het weer vloeibaar, omdat je precies terugbrengt wat er verdampt is.

Hoe glijmiddel op siliconenbasis werkt

Hier zit geen water in. De basis bestaat uit siliconenpolymeren, met namen als dimethicone en dimethiconol op het etiket. Dat zijn grote, inerte moleculen die je huid niet opneemt en die niet verdampen bij lichaamstemperatuur.

Het gevolg is dat het laagje blijft liggen tot je het eraf wast. Eén keer aanbrengen is genoeg, ook als je lang bezig bent. Het wordt niet plakkerig, want er is niets dat kan opdrogen.

Omdat siliconen en water elkaar afstoten, spoelt het ook niet weg. In bad, onder de douche of in een zwembad blijft siliconenglijmiddel gewoon werken, terwijl waterbasis daar binnen seconden verdwenen is.

Dat maakt het duurder per flesje, maar je gebruikt er aanzienlijk minder van. Per keer is het verschil kleiner dan de schapprijs suggereert.

De fout die het vaakst gemaakt wordt

Gebruik geen siliconenglijmiddel op speeltjes van siliconen.

De reden is chemisch en tamelijk logisch: gelijksoortige materialen trekken elkaar aan. De siliconen in het glijmiddel dringen het oppervlak van het speeltje binnen en tasten dat aan. Het resultaat is een kleverige, doffe of licht gesmolten buitenlaag die je er niet meer af krijgt.

Erger nog: zo’n aangetast oppervlak is niet meer glad, waardoor het bacteriën vasthoudt en niet meer goed te reinigen is. Een duur speeltje is daarmee in één keer afgeschreven.

Weet je niet van welk materiaal je speeltje is? Kies dan waterbasis. Dat is met vrijwel alles compatibel: siliconen, glas, roestvrij staal, ABS-kunststof. Wil je toch siliconen gebruiken, test het dan eerst op een onopvallend plekje aan de onderkant en wacht een paar minuten.

Condooms

Hier is het goede nieuws simpel: zowel waterbasis als siliconenbasis is veilig te gebruiken met latexcondooms. Geen van beide tast het rubber aan.

Waar het wél misgaat is bij glijmiddel op oliebasis, en daar vallen ook babyolie, bodylotion, kokosolie en vaseline onder. Vetten breken latex af, en dat gaat sneller dan mensen denken. Een condoom dat daarmee in aanraking komt kan binnen enkele minuten scheuren, zonder dat je iets merkt tot het te laat is.

Waar je op het etiket op kunt letten

Twee dingen die zelden op de voorkant staan, maar die uitmaken als je gevoelig bent.

Het eerste is glycerine. Dat zit in veel goedkope waterbasisproducten en zorgt voor een zachtere, gladdere textuur. Glycerine is een suikeralcohol, en gisten kunnen het als voedingsbodem gebruiken. Wie regelmatig last heeft van schimmelinfecties kan daar hinder van ondervinden en is beter af met een glycerinevrije variant. Voor de meeste mensen is het geen probleem.

Het tweede is osmolaliteit, en dat is de interessantste. Die waarde geeft aan hoe geconcentreerd de opgeloste stoffen in het glijmiddel zijn ten opzichte van je eigen lichaamscellen. Zit een product daar ver boven, dan trekt het vocht uit de slijmvliescellen, precies zoals zout dat bij een slak doet. Op de korte termijn merk je dat als een branderig gevoel, op de langere termijn kan het de slijmvlieslaag kwetsbaarder maken.

De Wereldgezondheidsorganisatie hanteert hiervoor richtwaarden en adviseert onder de 1200 mOsm/kg te blijven, met een voorkeur voor waardes rond de 380. Een deel van de bekende drogisterijmerken zit daar fors boven. Fabrikanten van betere producten zetten de waarde tegenwoordig op de verpakking of op hun website.

Siliconenglijmiddel heeft dit probleem niet, omdat er niets in oplost dat vocht kan onttrekken.

Schoonmaken en vlekken

Waterbasis spoelt eraf met water alleen, laat geen vlekken achter in beddengoed en is uit kleding te wassen op een normaal programma. Dat is het praktische pluspunt.

Siliconen heeft zeep nodig. Water alleen glijdt eroverheen zonder iets mee te nemen. In textiel laat het niet zozeer een vlek achter als wel een vettige plek die er pas na een wasbeurt met wasmiddel uit is.

En een waarschuwing die niet in de bijsluiter staat: siliconenglijmiddel maakt een douchevloer levensgevaarlijk glad. Spoel na afloop goed na.

Welke kies je?

Voor dagelijks gebruik, in combinatie met speeltjes, en als je gevoelig bent of het simpel wilt houden: waterbasis. Neem er een zonder glycerine als je vatbaar bent voor infecties, en houd een glas water bij de hand om het weer op gang te brengen.

Voor langere sessies, gebruik in bad of onder de douche, en voor anaal gebruik waar de weefsels zelf geen vocht produceren: siliconenbasis. Het houdt het simpelweg langer vol, en je hoeft niet steeds bij te vullen.

Er bestaan ook hybride producten, met een waterbasis en een scheutje siliconen erin. Die glijden langer dan zuiver waterbasis en zijn makkelijker schoon te maken dan zuiver siliconen. Voor speeltjes gelden dan wel dezelfde voorzichtigheid en dezelfde patchtest.

Nog één ding als je zwanger probeert te worden: de meeste glijmiddelen remmen de beweeglijkheid van zaadcellen, ongeacht de basis. Daar bestaan speciale zaadcelvriendelijke varianten voor, en die staan als zodanig op de verpakking.