Hoe werkt de Tor Browser en het dark web?

Je hebt vast weleens gehoord van het dark web, meestal in de context van geheimzinnige marktplaatsen, hackers of geheime communicatie. Wat veel mensen niet weten, is dat het dark web niet per se illegaal of eng is. Het is een deel van het internet dat je via een speciaal netwerk benadert, meestal via de Tor Browser.

Hieronder leggen we uit wat Tor technisch doet, hoe het dark web zich verhoudt tot de rest van het internet, wie het legitiem gebruikt, en wat de wet erover zegt.

Het internet in drie lagen

Om Tor en het dark web te begrijpen, helpt het om het internet in drie lagen te zien.

Het surface web is het gewone internet, alles wat via een zoekmachine vindbaar is: sites als nu.nl, bol.com of Wikipedia, die je met elke gewone browser bezoekt.

Het deep web zijn pagina’s die niet door zoekmachines worden geïndexeerd, maar die gewoon bestaan en toegankelijk zijn als je het juiste adres of de juiste inloggegevens hebt. Denk aan je eigen e-mailinbox, online bankieren, interne bedrijfsnetwerken of academische databases achter een betaalmuur. Verreweg het grootste deel van het internet valt hieronder, en er is niets geheimzinnigs aan.

Het dark web is een afgeschermd netwerk van websites dat niet via een gewone browser te bereiken is. Je hebt speciale software nodig, meestal de Tor Browser, en de sites eindigen op .onion in plaats van op .com of .nl.

Wat de Tor Browser technisch doet

Tor staat voor The Onion Router. Het is gratis, open source, en geeft je toegang tot het Tor-netwerk, dat speciaal is ontworpen om je identiteit en locatie te verbergen door je internetverkeer via meerdere versleutelde lagen en servers te sturen.

Vergelijk het met een envelop in een envelop in een envelop: elke laag weet alleen waar het volgende stukje naartoe moet, niet waar het oorspronkelijk vandaan kwam of waar het uiteindelijk eindigt.

In de praktijk verloopt dat zo. Je start de Tor Browser, en je verkeer gaat via minimaal drie willekeurige servers, ook wel nodes of relays genoemd. De entry-node kent jouw IP-adres maar niet je uiteindelijke bestemming. De middelste node geeft alleen versleuteld verkeer door zonder verder iets te weten. De exit-node kent de bestemming maar niet wie jij bent, en stuurt je verzoek pas daar het gewone internet op. Elke server pelt onderweg precies één versleutelingslaag af, vandaar de naam onion routing.

Bezoek je specifiek een .onion-adres in plaats van een gewone website, dan verlaat je verkeer het Tor-netwerk zelfs helemaal niet: er komt dan geen exit-node aan te pas, en beide kanten ontmoeten elkaar via een punt binnen het Tor-netwerk zelf, zonder dat een van beiden de echte locatie van de ander ooit te zien krijgt.

Belangrijk om te onthouden: Tor beschermt je identiteit en locatie, maar maakt je niet onzichtbaar. Log je in op je gewone Google- of Facebook-account terwijl je Tor gebruikt, dan weet die dienst alsnog precies wie je bent, ongeacht welk IP-adres je toont.

Waarom mensen Tor gebruiken

Niet alleen hackers of criminelen gebruiken Tor. Miljoenen mensen wereldwijd gebruiken het voor legitieme doeleinden.

Journalisten en klokkenluiders in landen met censuur gebruiken het om veilig te communiceren en bronnen te beschermen, vaak via platforms als SecureDrop die specifiek voor dat doel zijn gebouwd. Privacybewuste gebruikers gebruiken Tor simpelweg omdat ze niet willen dat hun surfgedrag door adverteerders of hun provider wordt gevolgd. In landen met strenge internetcensuur helpt Tor om firewalls en staatscensuur te omzeilen en toegang te krijgen tot geblokkeerde informatie.

Wat er op het dark web te vinden is

Het dark web bestaat uit websites die alleen via Tor of vergelijkbare netwerken bereikbaar zijn. Een deel daarvan is volledig legitiem: fora en communities over privacy, politiek of technologie, klokkenluidersplatforms, anonieme maildiensten, en .onion-versies van bekende, gewone websites die je normaal gesproken al kent.

Tegelijk staat het dark web ook bekend om minder legitieme content: illegale marktplaatsen, hackingtools en gelekte data, en scam- en phishingpraktijken. Niet alles op het dark web is illegaal, maar de grens tussen legitiem en strafbaar is er dunner dan op het gewone internet, en alleen al het bezoeken of downloaden van bepaalde content kan strafbaar zijn, ongeacht je intentie.

Is het gebruik van Tor en het dark web legaal?

Tor zelf is in de meeste landen, waaronder Nederland, gewoon legaal. Het is een browser die privacy biedt, vergelijkbaar met een VPN of een browser met strenge trackingbescherming. Je mag het gebruiken zolang je er geen strafbare dingen mee doet.

Het dark web zelf is evenmin illegaal als concept, maar veel specifieke inhoud erop is dat wel: illegale marktplaatsen, gestolen gegevens, nepdocumenten en materiaal dat onder het strafrecht valt. De wet maakt daarbij vaak geen onderscheid tussen actief kopen en enkel bezoeken of downloaden; ook dat laatste kan al strafbaar zijn.

Veelgestelde vragen

Is Tor traag?
Ja, meestal langzamer dan een gewone browser. Je verbinding maakt immers een omweg via meerdere servers wereldwijd voordat hij zijn bestemming bereikt.

Kun je Netflix of YouTube gebruiken via Tor?
Technisch kan het, maar het is traag en wordt door veel streamingdiensten actief geblokkeerd. Tor is vooral geschikt voor tekstgeoriënteerd browsen, niet voor video of andere zware content.

Is Tor beter dan een VPN?
Ze doen iets anders. Een VPN versleutelt je verkeer en verbergt je IP-adres, maar de VPN-aanbieder zelf kan in principe wel zien wat je doet. Tor is trager, maar maakt je anoniemer doordat geen enkele afzonderlijke node het volledige pad van jouw verkeer kent.

Kort samengevat

De Tor Browser stuurt je internetverkeer via minimaal drie versleutelde, willekeurig gekozen servers, waarbij geen enkele server tegelijk weet wie je bent en waar je naartoe gaat. Dat maakt anoniem browsen mogelijk en geeft toegang tot het dark web, het deel van het internet dat buiten zoekmachines om bestaat. Tor zelf is legaal en wordt wereldwijd door miljoenen mensen voor legitieme doeleinden gebruikt, maar een deel van de content op het dark web is dat niet, en de grens tussen die twee is dunner dan op het gewone internet.